Everything Is F*cked - nghệ thuật hy vọng

Có những cuốn sách không cố dỗ dành người đọc rằng “mọi chuyện rồi sẽ ổn”. Everything Is F*cked của Mark Manson đi theo hướng ngược lại: thừa nhận rằng nhiều thứ thật sự đang rối tung, rồi hỏi một câu khó hơn - nếu thế giới không hoàn hảo, ta còn nên hy vọng vào điều gì?

Thế giới tốt hơn, con người vẫn bất an

Mark Manson bắt đầu từ một nghịch lý rất hiện đại.
Về khách quan, nhân loại đang sống trong một thời đại nhiều tiện nghi hơn trước: y tế tốt hơn, công nghệ mạnh hơn, thông tin nhiều hơn, cơ hội tiếp cận tri thức rộng hơn.
Nhưng về cảm giác chủ quan, con người lại dễ thấy bất an, giận dữ, hoang mang và mất phương hướng.
Ta có nhiều lựa chọn hơn, nhưng cũng dễ tê liệt hơn.
Ta có nhiều tiếng nói hơn, nhưng cũng dễ cô độc hơn.
Ta có nhiều dữ liệu hơn, nhưng không chắc mình hiểu đời hơn.
Với Manson, vấn đề không chỉ nằm ở thế giới bên ngoài. Vấn đề nằm ở chỗ con người hiện đại thường thiếu một hệ giá trị đủ sâu để chịu đựng hỗn loạn.

Hy vọng không phải là suy nghĩ tích cực

Trong sách, hy vọng không được hiểu như một khẩu hiệu đẹp đẽ.
Hy vọng là một cơ chế sống còn.
Con người cần tin rằng đau khổ hiện tại có ý nghĩa, rằng nỗ lực hôm nay dẫn đến điều gì đó đáng giá, và rằng mình vẫn có phần nào quyền lựa chọn trong cuộc đời.
Khi niềm tin đó mất đi, con người dễ rơi vào trống rỗng.
Điểm thú vị là Manson không cổ vũ kiểu hy vọng dễ dãi. Ông không bảo người đọc hãy “cứ tin đi rồi vũ trụ sẽ đáp lại”. Ngược lại, ông cho rằng hy vọng chỉ bền khi nó gắn với trách nhiệm, giới hạn và sự thật khó chịu.
Hy vọng rẻ tiền làm ta chạy trốn thực tế.
Hy vọng trưởng thành buộc ta nhìn thẳng vào thực tế.

Lý trí không lái đời ta nhiều như ta tưởng

Một luận điểm quan trọng của sách là sự phân chia giữa Thinking Brain và Feeling Brain.

Ta thường nghĩ mình sống bằng lý trí. Ta tin rằng nếu hiểu đúng, phân tích đúng, đọc đủ sách, nghe đủ lời khuyên, ta sẽ thay đổi.
Nhưng Manson cho rằng phần cảm xúc mới là kẻ thực sự cầm vô lăng. Lý trí thường chỉ ngồi bên cạnh, diễn giải, biện minh và hợp thức hóa những gì cảm xúc đã chọn.
Điều này giải thích vì sao nhiều người biết hút thuốc là hại nhưng vẫn hút.
Biết trì hoãn là xấu nhưng vẫn trì hoãn.
Biết một mối quan hệ độc hại nhưng vẫn không rời đi.
Muốn thay đổi, ta không thể chỉ “nghĩ đúng”. Ta phải thay đổi thứ mình coi là quan trọng, thứ mình sợ mất, thứ mình sẵn sàng chịu đau vì nó.

Tự do quá nhiều cũng có thể làm con người lạc hướng

Một điểm rất đáng suy nghĩ trong Everything Is F*cked là phê phán ý tưởng “càng nhiều tự do càng hạnh phúc”.

Manson không phủ nhận tự do là quan trọng. Nhưng ông cho rằng tự do không có giới hạn sẽ biến thành gánh nặng.

Khi mọi thứ đều có thể chọn, ta bắt đầu sợ chọn sai.
Khi mọi giá trị đều có thể thay thế, ta khó cam kết với điều gì.

Khi mọi đau khổ đều bị xem là bất thường, ta mất khả năng chịu đựng những thứ cần thiết để trưởng thành.

Theo Manson, con người không chỉ cần tự do. Con người cần kỷ luật để dùng tự do cho đúng.

Không có giới hạn, tự do dễ biến thành hỗn loạn.
Không có cam kết, lựa chọn dễ biến thành kiệt sức.

Thông điệp chính của cuốn sách

Nếu phải cô đọng Everything Is F*cked thành một câu, có thể nói:

Cuộc đời không cần lúc nào cũng ổn; điều quan trọng là ta biết mình đang chịu đựng vì điều gì.

Mark Manson không hứa rằng thế giới sẽ đẹp hơn chỉ vì ta đổi góc nhìn. Ông cũng không hứa rằng hy vọng sẽ cứu ta khỏi đau khổ.

Điều ông nhấn mạnh là: đau khổ là không thể tránh. Vì vậy, nhiệm vụ của con người không phải là xóa sạch đau khổ, mà là chọn một hệ giá trị đủ đúng để đau khổ đó có ý nghĩa.

Bạn có thể chịu khổ vì danh tiếng.
Bạn có thể chịu khổ vì tiền.
Bạn có thể chịu khổ vì tình yêu.
Bạn có thể chịu khổ vì gia đình, tri thức, sáng tạo, niềm tin, tự do hoặc một lý tưởng nào đó.
Câu hỏi không phải là “làm sao để không khổ?”.
Câu hỏi là “nỗi khổ này có xứng đáng không?”.

Vì sao cuốn sách vẫn đáng đọc?

Cuốn sách này không phải một công trình học thuật chặt chẽ. Nó cũng không đưa ra một hệ triết học hoàn toàn mới.

Nhưng Mark Manson có một điểm mạnh: ông kéo những khái niệm trừu tượng như hy vọng, tự do, trách nhiệm, đau khổ và giá trị sống xuống mặt đất.
Ông viết như đang nói chuyện với một người đã quá mệt với những lời khuyên tích cực rỗng.
Vì vậy, Everything Is F*cked phù hợp với người đang cảm thấy đời sống hiện đại quá ồn, quá nhiều lựa chọn, quá nhiều thông tin nhưng lại thiếu một trục tinh thần rõ ràng.
Không phải để đọc xong và thấy đời lập tức tốt đẹp.
Mà để đọc xong và tự hỏi nghiêm túc hơn:

Mình đang đặt hy vọng vào điều gì, và điều đó có thật sự đáng để mình sống vì nó không?