Kohut và Kernberg

Bài này là phần 4 trong chuỗi về ái kỷ. Nếu chưa đọc các phần trước, nên xem lần lượt: Ái Kỷ Là Gì?, Đối Diện Với Ái Kỷ và Jung Và Ái Kỷ.

Kohut cho ta thấy vết thương bên dưới cái tôi. Kernberg cho ta thấy cấu trúc phòng vệ cứng ở bên ngoài. Đặt hai người này cạnh nhau giúp ái kỷ hiện ra đầy đủ hơn.

Vì sao cần hai khung nhìn?

Nếu chỉ nhìn ái kỷ như một thói xấu, ta sẽ quá đạo đức hóa. Nếu chỉ nhìn nó như một nỗi đau, ta sẽ dễ bỏ qua phần gây hại.

Heinz Kohut và Otto Kernberg đại diện cho hai điểm nhấn rất quan trọng:

Kohut nhấn vào thiếu hụt, tổn thương và nhu cầu được phản chiếu
Kernberg nhấn vào phòng vệ, công kích và sự phá vỡ quan hệ

Hai cách nhìn này không loại trừ nhau. Chúng bổ sung nhau.

Heinz Kohut: cái tôi chưa được nâng đỡ đủ

Kohut phát triển self psychology và nhìn ái kỷ như vấn đề của sự phát triển cái tôi.

Theo ông, người ái kỷ thường không chỉ “quá tự cao”. Họ có thể đang:

thiếu cảm giác được nhìn thấy
thiếu nâng đỡ cảm xúc đủ sớm
cần người khác làm gương phản chiếu cho mình
sống bằng sự công nhận bên ngoài để giữ cái tôi ổn định

Vì vậy, bên dưới vẻ tự tin có thể là sự mong manh rất lớn.

Điều Kohut giúp ta hiểu

Kohut làm một việc quan trọng: ông khiến ta bớt biến người ái kỷ thành quái vật.

Điểm giá trị của Kohut là:

ông nhìn thấy nỗi đau phát triển
ông thấy nhu cầu được thấu cảm
ông cho rằng trị liệu cần một mức độ đồng cảm thật sự

Nhưng nếu chỉ dừng ở Kohut, ta có thể quá mềm với hành vi gây hại.

Otto Kernberg: cấu trúc phòng vệ và gây hấn

Kernberg đi theo object relations và ego psychology. Ông nhìn ái kỷ bệnh lý như một cấu trúc nhân cách trong đó:

hình ảnh bản thân bị phóng đại
người khác bị chia thành tốt/xấu rất cực đoan
có nhiều phòng vệ mạnh như lý tưởng hóa, hạ thấp, tách đôi
sự gây hấn bị che giấu nhưng vẫn tác động rất thật

Kernberg cho rằng nếu không đối diện trực tiếp với cấu trúc đó, quan hệ sẽ tiếp tục bị phá hỏng.

Điều Kernberg giúp ta hiểu

Kernberg khó nghe hơn, nhưng rất cần.

Ông nhắc rằng:

đồng cảm không đủ nếu không có giới hạn
thương hại không tự động tạo thay đổi
một số người cần được đối diện với sự thật về hành vi của họ

Nếu chỉ mềm mà không rõ, ta có thể bị kéo vào vòng lặp lạm dụng.

Khác nhau cốt lõi

Nếu nói ngắn gọn:

Kohut hỏi: người này đã thiếu gì trong quá trình hình thành cái tôi?
Kernberg hỏi: cấu trúc phòng vệ nào đang giữ cho sự lệch lạc này tồn tại?

Kohut nghiêng về chữa lành vết thương. Kernberg nghiêng về xử lý cấu trúc bệnh lý.

Trong trị liệu: ôm hay đối diện?

Thực tế tốt nhất thường không nằm ở một cực.

chỉ ôm mà không đối diện thì dễ nuông chiều phòng vệ
chỉ đối diện mà không có nền thấu cảm thì dễ gây vỡ thêm

Một trị liệu tốt thường cần cả hai:

hiểu người đó đến từ đâu
nhưng cũng không làm nhẹ trách nhiệm của họ

Với người ở cạnh họ thì sao?

Với bạn bè, người yêu hay người thân của một người có nét ái kỷ mạnh, khung nhìn này rất hữu ích:

đừng lý tưởng hóa khả năng thay đổi
đừng lấy tổn thương của họ làm lý do cho mọi hành vi của họ
đừng hy sinh ranh giới của mình vì hy vọng họ “sẽ hiểu”

Hiểu cơ chế giúp ta bớt oán giận, nhưng không thay thế cho bảo vệ bản thân.

Vậy ai đúng hơn?

Không cần chọn một bên tuyệt đối.

Kohut đúng ở chỗ ông nhìn thấy vết thương phát triển và sự mong manh bên dưới
Kernberg đúng ở chỗ ông nhìn thấy cấu trúc phòng vệ và nguy cơ gây hại thực tế

Một bản đồ tốt về ái kỷ cần cả hai: thấu hiểu và giới hạn.

Kết lại

Kohut cho ta một ngôn ngữ về thiếu hụt. Kernberg cho ta một ngôn ngữ về phòng vệ.

Nếu chỉ dùng một ngôn ngữ, ta sẽ nhìn lệch. Nếu dùng cả hai, ái kỷ hiện ra đầy đủ hơn: vừa là vết thương, vừa là cách vết thương được tổ chức thành một cấu trúc có thể làm hỏng quan hệ.