Cảm xúc trong khắc kỷ

Bạn đang trong phần 6 của Series bài viết về Khắc kỷ. Đây là chương 6 - nếu bạn muốn theo dõi từ đầu, hãy đọc chương 1: Chủ Nghĩa Khắc Kỷ Là Gì?.

Người Khắc kỷ không cố không cảm thấy gì. Họ cố không để một cảm xúc sai dẫn đến một hành động sai.

Cảm xúc không tự nhiên xấu

Nhiều người nghĩ Khắc kỷ là nghệ thuật mặt lạnh. Càng ít biểu cảm càng “stoic”. Càng chịu đựng trong im lặng càng trưởng thành. Đây là hiểu lầm nguy hiểm.

Người Khắc kỷ không xem mọi cảm xúc là kẻ thù. Vấn đề của họ nằm ở những cảm xúc bùng lên từ phán đoán sai, rồi kéo con người vào hành động mù quáng.

Ví dụ, cơn giận thường không chỉ là năng lượng sinh học. Nó đi kèm một phán đoán: “Tôi bị xúc phạm”, “người kia đáng bị trừng phạt”, “chuyện này không được phép xảy ra với tôi”. Nếu phán đoán đó sai hoặc phóng đại, cơn giận sẽ trở thành bạo chúa.

Cảm xúc và phán đoán

Khắc kỷ cho rằng giữa sự kiện và cảm xúc có một lớp diễn giải. Không phải sự kiện tự động tạo ra đau khổ theo cùng một cách cho mọi người. Cách ta hiểu sự kiện đóng vai trò rất lớn.

Hai người cùng bị từ chối. Một người nghĩ: “Mình vô giá trị.” Người kia nghĩ: “Cơ hội này không phù hợp, mình cần điều chỉnh.” Sự kiện giống nhau, nhưng phán đoán khác nhau tạo ra đời sống nội tâm khác nhau.

Điều này không có nghĩa là cứ nghĩ tích cực là xong. Nó có nghĩa là phải kiểm tra tính đúng sai của phán đoán trước khi giao quyền cho cảm xúc.

Đè nén khác với điều phục

Đè nén là không cho cảm xúc được nhìn thấy. Điều phục là nhìn thẳng vào cảm xúc, hiểu nó, rồi chọn phản ứng đúng.

Đè nén có thể khiến cảm xúc tích tụ và nổ ở chỗ khác. Điều phục giúp cảm xúc đi qua mà không phá hỏng nhân cách.

Khi giận, người Khắc kỷ không nhất thiết nói: “Tôi không giận.” Họ có thể nói: “Tôi đang giận. Nhưng cơn giận này đang yêu cầu tôi làm gì? Điều đó có đúng không? Có công bằng không? Có cần thiết không?”

Khoảng dừng đó là nơi tự do bắt đầu.

Các cảm xúc lành mạnh

Khắc kỷ không chỉ nói về việc giảm cảm xúc xấu. Họ cũng nói đến những trạng thái lành mạnh hơn: niềm vui tỉnh táo, mong muốn điều đúng, sự thận trọng sáng suốt.

Một người tiến bộ không trở thành trống rỗng. Họ vẫn có tình yêu, lòng biết ơn, sự quan tâm, niềm vui và nỗi buồn. Nhưng các trạng thái đó bớt phụ thuộc vào ảo tưởng kiểm soát, bớt bị lòng tự ái bóp méo.

Khắc kỷ vì vậy gần với sự trưởng thành cảm xúc hơn là vô cảm.

Bài tập khi cảm xúc mạnh

Khi một cảm xúc mạnh xuất hiện, thử đi qua bốn câu hỏi:

Sự kiện thật sự là gì?
Tôi đang diễn giải nó như thế nào?
Diễn giải đó có chắc đúng không?
Hành động nào phù hợp với người tôi muốn trở thành?

Nếu làm đủ nhiều, ta bắt đầu thấy cảm xúc không phải mệnh lệnh. Nó là tín hiệu. Có tín hiệu đúng, có tín hiệu nhiễu. Người trưởng thành không tắt toàn bộ hệ thống tín hiệu, nhưng cũng không để tín hiệu nhiễu điều khiển tay lái.