Điện ảnh: Kinetograph, Kinetoscope và Black Maria

Bạn đang đọc chương 15 của series Cuộc đời Thomas Edison. Sau West Orange, ta bước vào một lĩnh vực sẽ thay đổi văn hóa đại chúng toàn cầu: điện ảnh.

Edison và câu chuyện không nên kể một mình

Khi nói về điện ảnh sơ khai, tên Edison thường xuất hiện. Nhưng cũng như nhiều phát minh khác, cần kể đúng: Edison không một mình tạo ra điện ảnh.

Trong phòng thí nghiệm của ông, William Kennedy Laurie Dickson đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc phát triển hệ thống ghi và xem hình ảnh chuyển động. Edison là người định hướng, sở hữu hệ thống phòng thí nghiệm, tài chính và bằng sáng chế. Dickson và các cộng sự là những người trực tiếp giải nhiều vấn đề kỹ thuật.

Đây là ví dụ rõ cho mô hình Edison: phát minh như công việc của một tổ chức, nhưng công chúng thường nhớ tên người đứng đầu.

Kinetograph và Kinetoscope

Hai thiết bị quan trọng trong giai đoạn này là Kinetograph và Kinetoscope.

Kinetograph là máy quay hình ảnh chuyển động. Kinetoscope là thiết bị cho phép một người xem hình ảnh chuyển động qua một cửa nhìn. Nó chưa phải rạp chiếu phim như ta quen hôm nay. Người xem nhìn từng người một, giống như trải nghiệm cá nhân với một chiếc máy.

Điều này phản ánh cách Edison ban đầu hình dung thị trường hình ảnh chuyển động. Ông chú ý đến thiết bị xem cá nhân và khả năng thương mại hóa qua máy xem trả tiền.

Về sau, điện ảnh sẽ đi xa hơn hướng này, đặc biệt với mô hình chiếu cho nhiều người cùng xem. Nhưng Kinetoscope vẫn là một bước quan trọng trong quá trình biến hình ảnh chuyển động thành sản phẩm đại chúng.

Black Maria: studio kỳ lạ của buổi bình minh điện ảnh

Tại West Orange, Edison lab xây dựng một studio quay phim đặc biệt có tên Black Maria. Đây được xem là một trong những studio điện ảnh đầu tiên.

Black Maria có thiết kế để tận dụng ánh sáng mặt trời, thậm chí có thể xoay để theo hướng nắng. Bên trong, các cảnh ngắn được quay: biểu diễn, động tác, trò vui, nhân vật nổi tiếng, hoạt động sân khấu.

Những đoạn phim này ngày nay có thể trông rất đơn giản. Nhưng ở thời điểm đó, chúng là một trải nghiệm mới: hình ảnh con người chuyển động được ghi lại và phát lại.

Sau phonograph, Edison đã giúp thế giới nghe lại âm thanh. Với hệ thống điện ảnh sơ khai, phòng thí nghiệm của ông góp phần giúp thế giới nhìn lại chuyển động.

Bằng sáng chế và mặt gai góc của điện ảnh Edison

Điện ảnh cũng cho thấy mặt thương mại quyết liệt của Edison.

Các bằng sáng chế liên quan đến máy quay, máy chiếu và phim trở thành công cụ cạnh tranh lớn. Edison và các công ty liên quan tham gia vào những tranh chấp và kiểm soát bằng sáng chế trong ngành điện ảnh sơ khai. Motion Picture Patents Company về sau là một phần trong câu chuyện này.

Điều này khiến Edison vừa là người mở đường, vừa là người bị phê phán vì góp phần tạo ra môi trường kiểm soát chặt trong ngành điện ảnh non trẻ.

Một lần nữa, Edison không dễ đặt vào một ô đơn giản. Ông thúc đẩy công nghệ tiến lên, nhưng cũng bảo vệ lợi ích của mình bằng cấu trúc pháp lý và thương mại mạnh tay.

Điện ảnh vượt khỏi Edison

Điều thú vị là điện ảnh cuối cùng phát triển vượt xa mô hình ban đầu của Edison.

Trải nghiệm xem cá nhân qua Kinetoscope không phải đích cuối. Rạp chiếu, kể chuyện dài, dựng phim, ngôn ngữ điện ảnh, Hollywood và văn hóa đại chúng toàn cầu sẽ đưa hình ảnh chuyển động đi theo hướng lớn hơn nhiều.

Edison góp phần ở buổi đầu, nhưng ông không kiểm soát được toàn bộ tương lai của điện ảnh.

Đây là mô típ quen thuộc trong đời ông: mở một cánh cửa, rồi chứng kiến rất nhiều người khác chạy qua cánh cửa ấy theo những hướng không hoàn toàn do ông quyết định.

Chương tiếp theo sẽ nói về mặt ít được kể hơn: những thất bại lớn của Edison trong quặng sắt, xi măng và pin.