Tính đích thực - Nghệ thuật sống là chính mình

“Biến tâm trí mình thành một lò rèn thay vì một chiếc bình để xã hội đổ đầy.” - Jean-Paul Sartre

Sau khi hiểu về ngụy tín, về tha hóa, về cái nhìn của người khác - câu hỏi tự nhiên xuất hiện: vậy thì sống đúng nghĩa là sống như thế nào?

Triết học hiện sinh gọi đó là tính đích thực (authenticity). Không phải là một đích đến cố định, mà là một cách sống - một thái độ liên tục trước sự tồn tại.

Tính đích thực không phải là gì

Trước tiên, cần làm rõ những hiểu lầm phổ biến.

Tính đích thực không phải là “làm bất cứ điều gì mình muốn.” Đó là chủ nghĩa tùy tiện, không phải tính đích thực.

Tính đích thực không phải là thoát khỏi mọi vai trò xã hội. Bạn vẫn là một người con, một người bạn, một người lao động - không thể và không cần xóa bỏ tất cả những điều đó.

Tính đích thực không phải là sự hoàn hảo hay sự nhất quán tuyệt đối. Bạn vẫn sẽ mâu thuẫn, vẫn sẽ thay đổi, vẫn sẽ mắc sai lầm.

Tính đích thực là gì

Tính đích thực là sống với sự nhận thức đầy đủ về bản chất tự do của mình - và dũng cảm chịu trách nhiệm về điều đó.

Cụ thể hơn:

Thừa nhận mình là chủ thể tự do. Không phải là sản phẩm của hoàn cảnh. Không phải là kết quả tất định của gen hay tuổi thơ. Bạn là người đang dự phóng về phía trước - và bạn có thể chọn dự phóng khác đi.

Đối mặt với lo âu thay vì chạy trốn. Lo âu hiện sinh là dấu hiệu lành mạnh: nó có nghĩa là bạn đang nhận ra sự tự do của mình. Người sống đích thực không dùng ngụy tín để che giấu lo âu - họ chấp nhận nó như một phần của sự tồn tại.

Hành động và chịu trách nhiệm. Bản chất của bạn không nằm trong những suy nghĩ hay kế hoạch - nó nằm trong toàn bộ hành vi của bạn. Sartre viết: “Con người không là gì khác ngoài tổng thể hành vi của anh ta.” Sống đích thực là hành động phù hợp với sự nhận thức về tự do của mình, rồi đứng ra nhận trách nhiệm về hành động đó.

Không để “cái nhìn” của người khác định nghĩa mình hoàn toàn. Người khác sẽ luôn gắn nhãn, phán xét, xếp loại bạn. Tính đích thực là nhận ra điều đó - và không đồng nhất hoàn toàn với bất kỳ nhãn dán nào.

Sự khác biệt rõ ràng với ngụy tín

Dấn thân: bản chất nằm ở hành động

Hiện sinh không phải là triết học của sự suy ngẫm bất động. Đó là triết học của dấn thân (engagement).

Simone de Beauvoir - nhà hiện sinh nữ quan trọng nhất - nhấn mạnh: tự do cá nhân không thể tách rời khỏi tự do của người khác. Nếu tự do của tôi đạt được bằng cách áp bức người khác, đó không phải là tự do đích thực. Tự do đích thực đòi hỏi tôi dấn thân vào thế giới - vào các mối quan hệ, vào xã hội, vào những vấn đề của thời đại.

Sartre, với tư cách là trí thức dấn thân, luôn nhấn mạnh rằng triết học không thể chỉ là lý thuyết trong sách vở. Nó phải được thể hiện trong cuộc sống thực - trong những lựa chọn chính trị, xã hội, đạo đức.

Tính đích thực và sự phi lý

Albert Camus thêm một chiều kích khác: sống đích thực nghĩa là sống bất chấp sự phi lý của thế giới.

Vũ trụ không trả lời câu hỏi của chúng ta. Không có ý nghĩa tiền định. Không có sự đảm bảo nào rằng nỗ lực của ta có giá trị.

Nhưng Camus không kêu gọi tuyệt vọng hay tự tử triết học. Ông kêu gọi nổi loạn - tiếp tục sống, tiếp tục tạo ra ý nghĩa, tiếp tục hành động - ngay cả khi biết tất cả là phi lý. Giống như Sisyphus lăn tảng đá lên đỉnh núi, biết rằng nó sẽ lại lăn xuống, nhưng vẫn tiếp tục. “Chúng ta phải tưởng tượng Sisyphus hạnh phúc.”

Không phải một đích đến

Điều quan trọng cần hiểu: tính đích thực không phải là trạng thái bạn đạt được một lần rồi giữ mãi. Đó là một thái độ liên tục - một sự lựa chọn phải được đưa ra mỗi ngày.

Mỗi buổi sáng thức dậy, bạn lại đứng trước sự lựa chọn: sống đích thực hay trốn vào ngụy tín? Nhận trách nhiệm hay đổ lỗi cho người khác? Đối mặt với lo âu hay che giấu nó?

Không có lần cuối cùng. Không có điểm kết thúc. Chỉ có hành trình liên tục của việc trở thành chính mình.

Đó, theo triết học hiện sinh, là ý nghĩa của sự tồn tại người.